[Vašek]

Choreograaf Jiri Kylián, al jarenlang verbonden aan het Nederlands Dans Theater, werkt aan de dansfilm Car Men. Samen met regisseur Boris Paval Conen maakt hij een interpretatie van de opera Carmen van Bizet.

Tegelijkertijd brengt hij een hommage aan de auto, in het bijzonder aan de Tsjechische Tatra 87 uit 1936. Het Stimuleringsfonds liet dinsdag weten het project een productiesubsidie toe te kennen.

Het tweetal heeft samen het script geschreven voor de film. De NPS brengt Car Men uit in coproductie met de Tsjechische televisie. Deze samenwerking is ontstaan omdat Kylián zich liet inspireren door zijn vaderland bij de keuze van zowel het onderwerp (de Tatra) als de locatie (een Tsjechische bruinkoolmijn).

[Tatranka]

oooh geweldig!!! ik ben een enorme kylian-fan en ben hier echt super benieuwd naar!

[Vašek]

De balletten van Jirí Kylián zijn wereldberoemd. Maar het blijkt niet zijn enige talent. Deze hele week is in het Haagse Gemeentemuseum de eerste film van de Haagse choreograaf te zien.

Geen abstract dansfilmpje, maar een film die een eerbetoon lijkt aan de slapstickachtige stomme film.

Het is de kracht van de choreograaf: verhalen vertellen zonder woorden. In het muzikale CAR-MEN, een samenwerking met regisseur Boris Paval Conen, sleept Kylián de toeschouwer mee in een verhaal van passie en wraak, gebaseerd op de opera Carmen. De cast bestaat uit vier veertigplusdansers, onder wie Sabine Kupferberg. Zo komt de veteranengroep - vorig jaar opgeheven - van het Nederlands Dans Theater weer even tot leven.

Tussen het opdwarrelende stof van een bruinkoolmijn in Tsjechië droomt het kwartet van glimmende bolides. Ze knutselen er zelf een in elkaar, eveneens te zien in het museum. CAR-MEN is vanaf morgen tot en met zondag te zien in het Gemeentemuseum, elke dag om 12 uur, donderdag en zondag ook 15 uur, zaterdag alleen 15 uur. Toegang is gratis. De film wordt op 26 november uitgezonden door ARTE en op 17 december door de NPS.

AD - 13 november 2006

[tatrafan]

HERINNERING:

Zondag 17 december 2006, 18.25 tot 18.55 uur bij NPS Arena op Nederland 2

CAR MEN

Bij NPS Arena is de 28 minuten durende film CAR MEN te zien; een zwart-wit film gebaseerd op de opera ‘Carmen’ van Bizet. Choreograaf Jiří Kylián en regisseur Boris Paval Conen draaiden de film samen met vier dansers in een bruinkoolmijn in Tsjechië, waar Kylián ter plekke (en exclusief voor deze opnamen) de choreografie maakte.

De vier dansers, allen de veertig gepasseerd, spelen de vier archetypen die in de opera ‘Carmen’ voorkomen: de rusteloze en verleidelijke Carmen, de hopeloos verliefde Don José, Escamillo de veroveraar en Micaëla, de naïeve Samaritaan. Samen vertolken ze het bizarre verhaal van een viertal oud geworden kinderen, die in een troosteloze woestenij met zichzelf en met elkaar in het reine proberen te komen.

CAR MEN is een surreëel en tragikomisch verhaal over nostalgie en verlangen. Tijd en beweging zijn een belangrijk gegeven in de film. Er bestaat niet zoiets als een normaal tijdsverloop; alles is versneld of vertraagd.

Kylián en Conen draaiden de film afgelopen zomer in Tsjechië, op de grens met Duitsland, in een bruinkoolmijn. Deze, door mensenhanden verwoestte, plek vormde de expressieve setting voor de film en is prachtig in beeld gebracht door cameraman Walther vanden Ende. De componist Han Otten gebruikte de bekende thema’s van de muziek van Bizet als basis voor een eigenzinnige compositie.

De centrale prop in de film is een scrap car, een sculpturale fantasieauto die een herinnering is aan de futuristische Tsjechische ‘Tatra 87’ uit de jaren dertig. Ook een "echte" Tatra 87 speelt een belangrijke rol.


Choreografie: Jiří Kylián
Regie: Boris Paval Conen
Muziek: Han Otten
Camera: Walther vanden Ende
Dansers:
Sabine Kupferberg, Gioconda Barbuto, David Krügel en Karel Hruška.
Productie: NPS
Coproducers: ARTE, Ceská Televize
CAR MEN werd gemaakt met ondersteuning van het Stimuleringsfonds Nederlandse Culturele Omroepproducties en Stichting Co-productiefonds Binnenlandse Omroep.

[Corrie]

We hebben het genoteerd!!

[fredk]

Je neemt het zeker op toch?

[Corrie]

Vraag je dat aan mij of aan Tatrafan??

[PuNkEnStEiN]

Het is misschien aangeboren bescheidenheid van hem, maar is het niet zo dat Tatrafan's eigen Tatra 87 die belangrijke rol speelt?

[Noiseboy]

Interessant! Kylian maakt erg mooie dingen. Althans , ik ken wat choreografieen van hem. Geen films

[Vašek]

Opera ‘Carmen’ uitgevoerd als in een slapstickfilm

Choreograaf Jirí Kylián maakte met filmer Boris Paval Conen in Tsjechië een gedurfde uitvoering van Bizets opera ‘Carmen’. „Ik voelde me een vlo in een zandbak.”

Choreograaf Jirí Kylián laat een fotootje zien: „Zo begon het, met de Tatra.”

Op de foto staan hijzelf en filmer Boris Paval Conen aan de rand van een boerenveld. Ze leunen tegen een auto. Een wrak, en nóg betovert zijn afgeronde vorm. Het is een Tatra 87. Uit 1936, vertelt Kyliàn. Tsjechisch design.

Tsjechoslowakije werd door het IJzeren Gordijn gereduceerd tot onderdeel van „het blok tussen Neurenberg en Seoul”, maar zijn land, benadrukt Kyliàn, was een van Europa’s voortrekkers op het gebied van industrieel ontwerp: „De Tatra was de eerste aerodynamisch vormgegeven auto ter wereld. Zie je die vin achterop? Hij had drie koplampen en achterin zat een luchtgekoelde motor. In Praag was het een heel gewone auto, als jongen zag ik ze rijden. Altijd zwart. Behalve de dure versie, die was zilver.”

In Car Men, een film van Conen en Kylián, speelt een Tatra, zwart en glanzend, de Car. Hij is een stier, een meester, een lustobject. Een wezen naar Carmens hart. Kyliàn: „De Tatra domineert, maar zij kan hem berijden.”

Kyliàns Carmen wordt gedanst door Sabine Kupferberg en die doet niet in doorsnee femmes fatales. In haar wordt Carmen een geraffineerde clown die haar charme inzet als bom, haar lichaam als dwaallicht en haar knipoog als stiletto. Ze is de vijftig gepasseerd, net als haar drie collega’s. Het maakt hen des te weergalozer in een door mijnbouw verwoest landschap.

„Carmen is een vrouw die niet ophoudt naar hartstocht te zoeken; ze blijft jagen op iets dat ze niet kan vangen, net als elke kunstenaar”, zegt Conen.

„Carmen is een raadsel als het leven zelf”, zegt Kyliàn. ,,Ze verdraagt alles, maar geen verveling. Ze volgt haar bloed, desnoods ten koste haar leven. Ze is kwetsbaar. Maar dat mag niemand zien.”

„Carmen krijg je niet stuk”, zegt componist Han Otten. Hij herinterpreteerde George Bizets opera Carmen op basis van de klanken van sloopmetaal en de allereerste opname van Carmen, uit 1908.

Zes jaar terug maakte Jirí Kyliàn de woordspeling ‘Car Men’, omdat de eerste scène van de opera Carmen hem deed denken aan botsende auto’s in oude lachfilms.

„In het Filmmuseum bekeek ik kilometers zwijgende film met car crashes. Ik ben dol op die films, ik ben verslaafd aan Chaplin, Buster Keaton, Harold Lloyd. Tsjechen houden van grappen, anders hadden we de Oostenrijkers, Hitler en Stalin niet overleefd. Ja, dans en slapstickfilms zijn verwant, maar dat ontdekte ik pas later: de bewegingen vertellen, het gesproken woord speelt geen rol, de muziek heerst.”

Het bleef bij een idee, tot Boris Conen aan Kyliàn voorstelde samen een film te maken. Kyliàn dook zijn Carmen-idee op: de opera gedanst door vier dansers op een autokerkhof, met de zwijgende slapstickfilm als uitgangspunt. En met de Tatra, „dat was echt een kronkel van Jiri”.

Van dat autokerkhof werd al snel afgezien: veel te opgeruimd, veel te netjes, zelfs in Tsjechië. Er werd gekozen voor de „treurige schoonheid” (Kyliàn) van de Tsjechische bruinkoolmijnstreek. Conen: „Het is er mooi en wreed. En groot, ik voelde me een vlo in een zandbak.”

Kyliàn ontwierp de dans ter plaatse op basis van muziek die Han Otten al geschreven had. De dagelijkse repetities werden vastgelegd, Conen e-mailde het materiaal uit Tsjechië naar Otten, die de muziek zo nodig aanpaste, aanvulde en terugmailde.

Otten: „Ik had de muziek zonder beelden geschreven, ik voer blind op het scenario. En verrek: toen ik die beelden terugkreeg, beantwoordde dat aan wat ik in mijn hoofd had. De thema’s van Carmen zitten diep in ons collectieve muziekgeheugen. Iedereen herkent ze, ook met sloopmateriaal en autogeluiden, zoals het verglijdende geluid van een voorbijrijdende auto. Als ritme heb ik de stationair draaiende motor van een Tatra gebruikt. Slapstick vereist steun van de muziek voor alle effecten.”

En toen kon er echt gefilmd worden. Eerst met temperaturen van 40 graden in de schaduw, toen in de koudste augustus die Tsjechië sinds 1962 meemaakte. Al het beeld werd versneld of vertraagd, omdat de basis de oude slapstick was, maar ook, zegt Kyliàn, omdat dit een betoog is „over, tijd, snelheid en leeftijd. En over enorme emoties. Carmen sterft liever dan dat ze oud wordt. Zo krijg het gegiechel een spiegelbeeld, een rücksichtslose kant.”

Conen: „Car men toont mensen die hun jeugd opnieuw beleven, met behoud van hun levenservaring. De film gaat ook over oudere dansers: hun lichaam wordt ouder, hun geest blijft jong, die zit gevangen in dat lichaam.”

Het is verbazend hoe evenwaardig film, choreografie en muziek in Car Men zijn. „Ik ben de dromer, Boris krijgt alles voor elkaar. Hij was de baas op de set. Ik ben mijn hele leven een baas geweest, daarom ben ik de volmaakte slaaf”, verklaart Kyliàn. „Han Otten beïnvloedde ons gigantisch”, benadrukt Conen. Otten: „Het scenario van Boris Conen was een baken.”

Kyliàn: „Het enige ego was de film.”

De Tsjechische choreograaf Jirí Kyliàn (foto) woont en werkt sinds 1973 in Den Haag, bij het Nederlands Dans Theater, waar hij vele legendarische balletten schiep. Zijn muze is de danseres Sabine Kupferberg. Hun samenwerking culmineerde in het Nederlands Dans Theater III, dat zich toelegde op het gerijpte podiumtalent van dansers van boven de veertig.

‘Car Men’. Zondag 17 dec., NPS, Nl. 2, 18.25-19.05 uur.