[JCD]

Een prachtig woord, waarvan de betekenis me nog steeds niet helemaal duidelijk is. M'n woordenboek zegt er wel wat over, maar ik heb de indruk dat deze informatie niet helemaal recht doet aan de -vermoedelijk uitgebreide- gevoelswaarde. Wil iemand er iets over zeggen?

B.v.d. Jan.

[Pasqual]

Jan, ik denk dat je "Babí léto" bedoeld. (naar de gelijknamige Tsjechische film). Babí léto zou je in het Nederlands kunnen vertalen als
Oudewijvenzomer.

Een stukje wat ik op de site van het NRC vond:

Oudewijvenzomer
Ik weet niet of u het beseft, maar we beleven momenteel een oudewijvenzomer.Iedereen die tijdens de zomervakantie in Nederland is gebleven is volkomen weggespoeld, maar nu we weer aan het werk zijn breekt er een prachtige, zachte nazomer aan – ook wel oudewijvenzomer genoemd.


Ik vind dat een mooi woord, ook omdat het zo politiek incorrect is. Tot ver in de achttiende eeuw was wijf in het Nederlands het gewone, neutrale woord voor ‘vrouw’, maar in de negentiende eeuw veranderde dat en tegenwoordig kun je het absoluut niet meer maken om een vrouw een wijf te noemen, laat staan een takkewijf.



Bovendien bestaan er helemaal geen oude wijven meer. Net zoals er al járen geen bejaarden meer bestaan. De moderne westerse mens blijft, althans als hij zichzelf beschrijft, tot ver voorbij de pensioengerechtigde leeftijd fit, sportief, dynamisch, ondernemend en reislustig – kijk er de contactadvertenties maar op na.



Dus geen oude wijven meer, noch oude gebrekkige heren, maar wél de oudewijvenzomer. In de volksmond gebruikt men dit fraaie woord kortweg voor ‘mooie nazomer’, maar de Grote Van Dale geeft een uitgebreidere, meer gedetailleerde omschrijving, namelijk ‘nazomer (sept, okt) met mooi hogedrukweer waarin de tuin- en veldspin draden spinnen die door de lucht zweven en in het gezicht voelbaar zijn’.



Over de herkomst van deze naam lezen we op de website van het KNMI: ,,Volgens oude gezegden mag alleen warmte rond 8 november zo worden genoemd, maar volgens klimatologen gaat het om warme dagen tussen 17 en 25 september. Oorspronkelijk komt het begrip uit de Noordse of Germaanse mythologie, waarin noodlotsgodinnen wevend of spinnend werden afgebeeld. Ze beeldden daarmee de menselijke levensdraden uit. De term oudewijven is waarschijnlijk terug te voeren op een vrouwelijke watergeest met lange witte haren. Later werd het toegeschreven aan oude breiende vrouwen en aan veldspinnen die bij rustig nazomerweer lange draden spinnen.’’


Ik zou nog wel willen weten om welke blonde watergeest en welke oude gezegden het precies ging, maar laat dat nu rusten.



De Grote Van Dale kent nog een overdrachtelijke betekenis van oudewijvenzomer, namelijk ‘door de wind gedragen gespannen draden, herfstdraden’. Dat moet echter een vergissing zijn, want ik zie niet hoe zomer de betekenis ‘draden’ kan krijgen. In feite werd of wordt oudewijven (dus zonder zomer) gebruikt voor ‘herfstdraden’. Die betekenis gaat weer terug op oude volkslegenden waarin oude wijven in de hemel van alles aan het doen zijn: donsbedden aan het opkloppen zodat het op aarde begint te sneeuwen, dan wel pannenkoeken aan het bakken, waardoor het op aarde begint te regenen terwijl de zon schijnt (het verband is mij niet helemaal duidelijk, maar dat is bij volkslegenden niet ongewoon).



Oudewijvenzomer komt overigens in minstens twee andere talen voor: de Duitsers kennen het als Altweibersommer en de Engelsen als Old Wives’ Summer. (Wie dit laatste googelt komt al snel terecht op de website SeniorMatch, met als aanbeveling ‘Date Tens of Thousands of Sexy Singles over 50 or Senior Singles’, ik bedoel maar.)



Een ander, maar wat mij betreft minder mooi woord voor oudewijvenzomer is allerheiligenzomer, want ook omstreeks Allerheiligen (1 november) wil het nog weleens warm en mooi zijn.



Er blijken trouwens nog diverse andere zomers te bestaan. Men spreekt wel van een kraanzomer of kranenzomer voor ‘de heldere herfstdagen wanneer de kraanvogels over ons land trekken’, en met michielszomer of sint-michielszomer bedoelt men ‘de dagen rond eind september, wanneer die mooi weer geven’. En dan heb je natuurlijk nog de Indian Summer, maar dat is een Amerikaanse aanduiding met een hoogst onzekere herkomst, dus daarover wellicht een andere keer.

Bron: NRC

[dieter]

Babíléto is inderdaad een mooi woord. We kennen het in het Nederlands ook als oudewijvenzomer: http://www.knmi.nl/VinkCMS/explained...il.jsp?id=3763
en zeker van toepassing op dit moment...

Pasqual je was net iets sneller! Maar als niet Tsjechisch sprekende moet ik je toch corrigeren: mijn Tsjechisch-Duits woordenboek kent Babíléto als aaneen gevoegd woord wel zeker.

[Freddy2005]

Oudewijvenzomer zorgt voor recordtemperaturen

De buitengewone hoge herfsttemperaturen zorgen ook in Tsjechië voor nieuwe rekords. Vorige vrijdag werden in Praag met temperaturen van 20,4 °C de hoogste 27 oktoberwaarden sedert het begin der metingen opgemeten. Tot nu toe was de hoogste waarde gemeten in 1841. De hoogste waarde werd vrijdag gemeten in Ceske Budejovice, daar wees de thermometer 24,2 graad aan, daar stond de vorige hoogste waarde 79 jaar op de tabellen.

Ik heb deze ook gebruikt in het topic "Tsjechië en het klimaat"


Radio.cz schreef inderdaad "Altweibersommer bricht Temperaturrekorde "

[karla]

Dieter, Pasqual heeft wel gelijk dat je het woord Babi leto als twee woorden schrijft. Ik denk dat de vertaler het niet goed heeft geschreven. Kijk naar een site waar dit woord gebruikt is en je komt er wel achter dat Pasqual gelijk heeft.

[dieter]

Zondermeer neem ik dat aan, Pasqual is een hedendaags Tsjeschisch taalgebruiker.
Mijn woordenboek stamt uit 1983 (dat van Dr. Hugo Siebenschein: Duits - Tsjechisch). Die geeft Babíléto wel als een woord.

[Vašek]

Pasqual schreef:

Babí léto zou je in het Nederlands kunnen vertalen als Oudewijvenzomer. :

... en de Amerikanen noemen het Indian summer

[Freddy2005]

Slovnik.cz geeft deze vertalingen naar het Duits:

babi leto - Fadensommer (der)
babi leto - fliegendeSommer
babi leto - Jungferngarn (das)
babi leto - Marien-fäden
babi leto - Nachsommer (der)
babi leto - Sommerfaden (die)
babi leto - Sommerfäden (die)
babi leto - Altweibersommer (der)

[JCD]

Heel verhelderend, vooral de posting van Pasqual. Bedankt! De manier waarop de babicka en de stara babicka (ongetwijfeld dezelfde woordstam) van mijn vrouw het woord uitspraken begrijp ik nu beter: een beetje mystiek, een beetje geheimzinnig, heel subtiel en vooral een heel oud begrip met een diepe, aangename betekenis. Een woord om te koesteren.

M.vr.gr. Jan.