[Vašek]

Het is voorjaar 1968 en Tsjechoslowakije komt plotseling in het nieuws. Men noemt het “Praagse lente”. Er is weer hoop, zou er eindelijk toch iets gaan veranderen? Iedereen is enthousiast, ook hij, nog geen 20 jaar oud. Gebeurtenissen volgen elkaar snel op, de hele wereld kijk mee. Zou het Alexander Dubček voor elkaar krijgen?

Het is zomer 1968. Plotseling wordt hij 's nachts wakker. Zoveel herrie op straat, het lijkt wel oorlog, en het gaat hele nacht door. In de morgen de radio aan en dan hoor je plotseling dat je vaderland bezet is. Het kan toch niet waar zijn? Russische tanks op elke hoek van de straat, we zijn bezet! Het waren toch onze vrienden? Wereld reageert geschokt, maar niemand doet wat.

Het is januari 1969, en hij is inmiddels 20 geworden. In Praag loopt ook z’n jongen rond, op een maand na even oud, een student aan de universiteit van Praag. Zijn naam is Jan Palach en hij besluit uit protest tegen de communistische overheersing een daad te stellen. Op Václavské náměstí steekt Jan Palach zichzelf in brand. Hij protesteert tegen de inval van de troepen van het Warschaupact. Na drie dagen overleed hij in een ziekenhuis. Op zijn (verboden) begrafenis komen 500.000 mensen opdagen. Zijn daad haalt de voorpagina van alle kranten. Wereld reageert geschokt, maar niemand doet wat.

Het is augustus 1969. Dubček is inmiddels vervangen door Husák, een Stalinist. De klok moet weer teruggedraaid worden. In de chaotische situatie grijpt de jongen uit het verhaal een onverwachte kans en vlucht hij in zijn eentje naar het buitenland. Maar waar gaan we heen? In Oostenrijk blijven? Naar Duitsland? Naar Amerika? Nee, het wordt Nederland. Een klein land waar men tolerant is en misschien de achtergronden beter kan begrijpen. Na een paar uur op het politiebureau in Arnhem krijgt hij de toestemming om te blijven.
In een mum van tijd wordt hij opgevangen en voor een onderdak gezorgd. Geen asielzoekerscentrum, die bestonden toen nog niet. Gewoon bij een stel aardige mensen in hun eigen huis. Betalen hoeft niet, dat doe je later wel, als je werk hebt gevonden. En werk had die, binnen 14 dagen, zonder een woord Nederlands te spreken.
Maar hoe moet het met zijn ouders in zijn vaderland? Ze denken daar nog steeds dat die met vakantie is. Toch maar direct schrijven en uitleggen dat het definitief is, hij gaat niet meer terug. Het nieuws slaat in als een bom. Enigszins begrijpen ze het gelukkig wel, maar wanneer kunnen we elkaar weer zien en elkaar omarmen?
Ook de autoriteiten weten het inmiddels wel. Hij moet gestraft worden voor zijn verraad en het worden bij verstek 2 jaar gevangenisstraf. Maar ook de familie moet gestraft worden. Ze krijgen geen toestemming om hem te bezoeken. Jaar in jaar uit worden alle verzoeken voor een bezoek aan de verdwaalde zoon afgewezen.

Maar hij bouwt aan zijn toekomst in Nederland, spreekt en schrijft inmiddels de taal van de Nederlanders. Hij woont zelfstandig en heeft een job naar waar die voor geleerd heeft. Hij is zelfs verliefd geworden op een Hollands meisje, en gaat in 1972 mee trouwen. Misschien een belangrijke rede om de familie te laten gaan? Vergeet het maar, de communisten liggen nog steeds dwars. Een trouwfeest zonder de ouders, zuster en de rest van de familie en vrienden. Bepaald geen feest!

Het is 1973, de president verleent een amnestie. Grijpen die kans! Maar de voorwaarde is onacceptabel: terugkeren naar het vaderland met negatieve verhalen over het westen. Propaganda, een publiciteit stunt van de communisten.
Toch is er iets gaande. Het is 1975, en plotseling mag een van de ouders op bezoek komen. Alleen! Het is de moeder geworden, volgende keer de vader dan maar. En zijn zuster dan? Geduld, een tegelijk en een per jaar!

Het is 1980, de president verleent weer een amnestie. Deze keer ziet het wat zonniger uit, snel gebruik van maken. Kost wel geld en er moet ook afstand gedaan worden van de Tsjechische nationaliteit. Maar dat hoeft geen probleem meer te zijn met Nederlands paspoort op zak.
Het duurt nog wel bijna 2 jaar, maar eindelijk vrij, vrij om terug te gaan. In 1982 voor het eerst terug. Op de grens verwelkomd door zwaarbewapende soldaten die provoceren. Nederlandse pas met een Tsjechische naam? Durf je wel? Onderweg Russische leger langs de weg, hoewel verdekt opgesteld. Het is nog steeds een bezet land. Het weerzien met de familie na al die jaren, daar gaat het nu om! En hopen dat het op zijn minst zo blijft.

Jaren gaan voorbij, we schrijven 1988. Václav Havel komt in beeld en na zijn optreden in december op Václavské náměstí wordt hij symbool van een vrije republiek. Een paar maanden later wordt hij opgepakt en in gevangenis gestopt. Dan gaat het overal rommelen, in Polen, Oost Duitsland, Hongarije en Tsjechoslowakije.
November 1989, de Fluwelen Revolutie. Kaarsen en rammelende sleutelbossen op het Václavské náměstí. Václav Havel is weer vrij en spreekt de menigte toe. Gorbatsjov wordt meteen ingelicht, maar durft niet in te grijpen. Het is niet te stoppen. Alexander Dubček komt ook weer in beeld.
December 1989, de regering en de partij treden af. Een paar weken later wordt Václav Havel president. Zijn motto is: Pravda a láska zvítězí (waarheid en liefde zullen overwinnen). Het lijkt wel allemaal goed te komen.

De jongen is inmiddels 41 jaar oud en 20 jaar weg uit zijn geboorteland. Op deze leeftijd is hij al bijna de helft van zijn leven in het buitenland. Iedereen stelt de vraag: ga je nu terug naar je vaderland? Maar waarom zou die. De mensen die hem en vele anderen pijn gedaan hebben, zitten er toch nog steeds? Ze hebben wel wat minder te vertellen, maar je komt ze toch nog wel op straat tegen? Wat is eigenlijk je vaderland. Land waar je geboren bent? Land waar je vader en moeder wonen? Of waar je vrienden wonen? Waar de mensen opgesloten werden omdat ze juist vrij wilden zijn? Waar je niet mocht studeren omdat je opa een halve Duitser was?

We schrijven 2003 is hij ruim 34 jaar weg uit Tsjechoslowakije. Nee nee, Tsjechoslowakije bestaat niet meer, het is nu Tsjechië! Waar is die tweede helft dan gebleven? Dat hoort niet meer bij. En Moravie dan? Die is er nog wel, maar dat is Tsjechië. Het land die hij verlaten heeft is anders geworden. Ook de inwoners zijn anders geworden. Hele wereld is anders geworden.
Is Nederland dan zijn vaderland? Maar daar vragen ze hem nog steeds (vanwege een klein accent), kom je misschien uit België? Nee, zegt die dan, ik kom uit Tsjechië. Ik ben geboren Tsjech. Verbaasd wordt gereageerd: Tsjechië? Dat ken ik, daar ben ik op vakantie geweest. Lekker goedkoop zeg! Waarom ga je eigenlijk niet terug?

Dat weet ik niet, nog niet!

Is hij nu gelukkig? Ja, ik ben gelukkig. Ik heb een fantastische vrouw, we zijn 31 jaar getrouwd en hebben een mooi huis. Wij gaan drie keer per jaar met vakantie en komen niets te kort. Mijn ouders zijn gezond en ik zie ze wanneer ik wil. Die 820 km zijn voor ons geen probleem. Wat wil je dan nog meer? Een andere postcode? Of Tsjechische kentekenplaten op je auto? Is het dan zo belangrijk waar je woont?

Als het maar in je hart zit, in je ziel, dan zit het goed!