[Pasqual]

Grens bij Sance is een open wond

Bron: NRC, 24-11-07
Door: Stéphane Alonso

Op 21 december wordt het Schengengebied uitgebreid. Tussen Tsjechië en Slowakije kun je dan weer doorrijden. In Sance worden ze er dol van.

Wegwezen! De stationschef van Sance barst in woede uit als hem naar de grens wordt gevraagd. Ik wil er niets over zeggen. Mijn kantoor uit!

De volgende dag put burgemeester Samuel Redecha zich uit in verontschuldigingen. De mensen hier, zegt de burgervader, zijn heel gastvrij, maar de grens is een open wond. Het is een geschiedenis die we liever vergeten.

In 1993 werd bij Sance - een huizenrijtje in een vallei - de grens tussen het net van elkaar gescheiden Tsjechië en Slowakije getrokken, soms dwars door gezinnen. Nu, nog geen vijftien jaar later, verdwijnt hij weer, door de toetreding van beide landen tot de Europese Schengenzone. Vanaf 21 december kan het verkeer gewoon weer doorrijden. Wel, niet, wel, niet - in Sance worden ze er dol van.

Hier was niemand voor de splitsing, zegt Marie Hrácková, de waardin van Hotel Filipo in Javorník, het grensdorpje aan de Tsjechische kant. Maar de gewone man had niets te zeggen. Een van de gasten in de eetzaal roept: De politiek heeft dit bedacht! Een ander zegt, zonder woorden, maar met een duidelijk gebaar: We zijn belazerd.

Honderd jaar geleden lag hier ook een grens - die tussen het Oostenrijkse keizerrijk en het Hongaarse koninkrijk. In 1918 werd de Dubbelmonarchie begraven en Tsjechoslowakije geboren. Driekwart eeuw later ging de nieuwe staat zelf ten onder aan groeiend nationalisme. Bratislava voelde zich onderdrukt door Praag en Praag dacht na het communisme dat het zonder het armlastige Bratislava veel sneller aansluiting zou vinden bij het westen.

Hoewel de meeste inwoners van Sance Slowaken waren, hoorde het historisch en geografisch bij Tsjechië, waar het bekend stond als U Sabotu. Tijdens een referendum besloot Sance dat het bij Slowakije wilde horen. Wie daar niet in terecht wilde komen, kon een Tsjechisch paspoort krijgen en verhuizen. Als compensatie voor het verlies van 120 hectare grondgebied kreeg Tsjechië op een andere plek aan de grens 120 hectare terug.

Burgemeester Redecha, in een vorig leven legerofficier, kan zich de scheiding nog goed herinneren. Om van A naar B te rijden werd ik opeens vijf keer gecontroleerd, inclusief douane en paspoortcontrole, want de snelste weg is niet per se die door Slowakije. Fietspaden werden afgesloten. Scholen raakten leerlingen kwijt. Het was een kunstmatige chirurgische ingreep.

Wij zijn geen Tsjechen, zegt waardin Hrácková in Javorník. Wij zijn Moraviërs. En de Moraviër kan het beter met de Slowaak vinden dan met de Tsjech.

Volgens Jan Hozák, burgervader van Javorník, vormde het gebied een eenheid op religieus en cultureel gebied. In deze streek wonen aan weerszijden van de grens protestanten, een evangelisch bastion te midden van katholieken. Hozák, die een Tsjechisch paspoort heeft, spreekt een dialect dat sterk verwant is aan het Slowaaks. Redecha en Hozák willen van het grensgebouw, dat binnenkort leeg staat, een regionaal museum maken, om de eenheid te benadrukken.

De verdeeldheid werd destijds gezaaid vanuit de hoofdsteden. Praag dreigde Javorník met het tijdelijk dichtdraaien van de geldkraan als het dorp niet meewerkte aan de scheiding. Sance werd door de propagandamachine van de regering in Bratislava geroemd om zijn nationale gevoelens. Premier Vladimír Meciar, die Slowakije later met een autoritair bewind binnen Europa zou isoleren, beloofde elektriciteit, gasleidingen en een beter tv-signaal.

Redecha, die zich nog steeds Tsjechoslowaak voelt, is altijd Tsjechische televisie blijven kijken. Van nationalisme was hier nooit sprake, zegt hij. Maar als je de kranten en politici moest geloven konden we hier elk moment in een burgeroorlog verzeild raken. Buren hoorden elkaar op televisie opeens akelige dingen zeggen, akelig omdat ze uit context waren gehaald. Hozák: De media hebben hier veel schade aangericht.

Maar het grootste kwaad was misschien wel geld. De Slowaakse regering betaalde elke volwassen inwoner die bleef omgerekend 7000 euro, minderjarigen kregen de helft. Wie naar Tsjechië vertrok kreeg 14.000 euro van Praag, plus geld om een nieuw huis te bouwen én de opbrengst uit de verkoop van het achtergelaten huis. Er hing een prijs aan de nationale gevoelens.

Financieel was de scheiding niet onaantrekkelijk, zegt Redecha. Maar het geld heeft de gemeenschap en families verdeeld en onder druk gezet. Het ging voor die tijd om enorme bedragen. Aan Tsjechische kant, in Javorník, is een straatje dat bewoond wordt door ex-Slowaken. Het wordt in de volksmond misprijzend de Meciar-strasse genoemd.

De scheiding was pijnlijk, maar uiteindelijk niet slecht. Voor Slowakije, zegt Redecha, is de zelfstandigheid toch ergens goed voor geweest: we konden niet langer op Praag afgegeven, we moesten het nu zelf rooien. Door Schengen komen we nu weer bij elkaar, maar op een hoger niveau, als twee zelfstandige broers.

[PuNkEnStEiN]

Mooi, verhelderend artikel; het laat zien hoe en waarom dezelfde gebeurtenissen door verschillende mensen verschillend ervaren kunnen worden. Dat niet alles zo simpel is als het lijkt.

[Freddy2005]

Van bovenstaand verhaal staat hier een tv reportage op het forum de skoda grens

vrtnieuws.net

[Ruud en Esther]

Zo'n gladjes verlopen scheiding was het dus niet. Een hoop politiek gekonkel, dus.