[robenter]

Cheb heeft weer Duitse vrienden


op vrijdag 15 februari 2008


Decennialang was de Tsjechische grensstad Cheb afgesloten van zijn Duitse buren. Nell Westerlaken ziet een oude vriendschap weer opbloeien.

Jana spreekt Duits als een scholier op een mondeling examen: langzaam, in weloverdachte volzinnen. ‘Europa’, zegt ze, ‘ist mein Zuhause. Meine Heimat.’ Ze glundert, de 27-jarige studente journalistiek uit Cheb, ze is trots op haar Duits. En trots op Europa. ‘Vroeger woonden we in een vergeten hoek van Tsjechië, maar sinds de Wende ligt Cheb weer in het midden van het continent. Onlangs was ik in slaap gevallen in de trein vanuit Praag. Ik werd pas wakker in Duitsland. Moet je nagaan: vroeger zou je dan een heel, heel groot probleem hebben gehad met de grenswacht.’

Al was Jana Kofránková pas tien jaar toen het IJzeren Gordijn werd neergehaald, ze herinnert zich de hermetisch gesloten grenzen en de schrale etalages in haar geboorteplaats aan de grens met Beieren, ze weet nog dat er geen landgenoten maar ijzige grenswachten uit Rusland bij Cheb waren gestationeerd; de van oudsher op Duitsland georiënteerde grensstad werd met wantrouwen bekeken door de politbureaus.

Nu is ze lid van de Tsjechisch-Duitse vereniging, een club die het hervonden nabuurschap viert met culturele avondjes. Cheb, een stadje met 40 duizend inwoners, mag ook weer bij zijn Duitse naam worden genoemd: Eger. Het staat op alle toeristenbrochures en ansichtkaarten: Cheb/Eger – en wie argeloos belandt op het grote stadsplein, waant zich in een popperige Zuid-Duits toeristenstad; pronkhuizen in alle kleuren uit de ijscowinkel: vanillegeel, framboosroze, chocoladebruin, pistache en het donkerrood van rijpe kersen. De vuiligheid is grondig weggepoetst, de huizen weerspiegelen hun 18de en 19de eeuwse glorie weer; ze waren ooit de trots van kooplieden, patriciërs en een burgerij in goeden doen. Een neogotische dakgevel grenst aan een nuffige rococomuur, een barok pand moet buurman zeggen tegen een vakwerkhuis. Over de kasseien zoeven kleine glimmende Volkswagens en middenklasse-Skoda’s (sinds 1990 ook van Volkswagen). Het plein is de trots van Cheb.

Maar op het voormalige postkantoor, op een hoek van de markt, hangt een spandoek met het woord Pronájem, te huur. Het bungelt aan de opgeschilderde gevel; drie verdiepingen stoere neo-renaissance in pistachegroen. Je zou in dit gebouw een deftig museum verwachten. Of ten minste een bordje aan de muur met de tekst: Goethe was here. In dit pand logeerde Johann Wolfgang tijdens zijn bezoeken aan Cheb. Aan het begin van de 19de eeuw had hij vrienden gemaakt in de stad, onder anderen met burgemeester Grüner met wie hij lange gesprekken voerde.

Grüners huis ligt een paar meter verderop en herbergt nu het toeristenbureau. Waarover spraken zij achter die sierlijke boogramen? Cheb lag volgens toenmalige geografische berekeningen vrijwel letterlijk midden in Europa, de provincie Bohemen was in trek bij de Europese adel vanwege haar kuuroorden, er was volop handel met Beieren en Oostenrijk. Het moet raar zijn gelopen, willen ze het níet hebben gehad over Europa. Goethe, verdediger van vrije handel en vrije culturele uitwisseling tussen de Europese volkeren, wordt wel beschouwd als een vroege pleitbezorger van economische eenwording.

Maar dat spandoek, dat Pronájem, vertelt niet veel goeds over de economische ontwikkeling van Cheb. ‘De gemeente zoekt investeerders die in dat pand een hotel willen vestigen dat groot genoeg is voor congressen’, zegt Renata Lammelová, vertaalster en stadsgids, ‘een luxe hotel met meer dan vijftig kamers’. De Duitsers durven het niet aan – waarschijnlijk vinden ze de Tsjechische kroon inmiddels te duur – en de Russen ‘hebben nooit veel belangstelling gehad voor ons’.
Om dat laatste zijn ze niet rouwig in Cheb, ze hebben genoeg te stellen gehad met de Russen. De Russen steken hun nieuwe geld liever in een van de mondaine kuursteden in de buurt: Franzensbad, Marienbad en Karlsbad. Al met al kan het dus nog wel even duren voordat het slaperige grensstadje is omgetoverd tot een interconferentieoord van internationale allure.

Niet ver van het centrale stadsplein – je hoeft de straat maar uit te lopen – ligt een restant van het oude Oost-Europa. Woonblokken met rottende kozijnen en grauwe bladdermuren, in de etalages goedkoop textiel, nog goedkopere drank, en sigaretten voor een euro per pakje. Achter afgeplakte ramen kun je ruleta spelen en de smoezelige hotels dragen namen als Rio of Eros. Uit een café zonder naam wankelt een dronkelap naar buiten. Zigeunerkinderen spelen op straat.
‘De zigeuners kwamen hier na de oorlog’, vertelt Renate. ‘Cheb, of Eger, was in meerderheid Duitstalig en werd door Hitler bij het Groot-Duitse rijk getrokken, etnische Tsjechen werden verjaagd. Na de oorlog werd de Duitse bevolking op haar beurt verjaagd en de vrijgekomen huizen werden toegewezen aan mensen uit alle delen van Oost-Europa.’

Kort na de Wende kwamen de Beierse buren de markt afgrazen naar voordeeltjes en koopjes. Cheb dreigde een van die rotte plekken te worden in het herenigde Europa, een centrum van goedkoopte, smokkel en prostitutie, ook door kinderen. ‘Door een gezamenlijke Duits-Tsjechische aanpak worden de uitwassen teruggedrongen. Het is al veel minder dan vroeger.’

Zo vervallen als de zuidkant van het stadscentrum is, zo keurig op orde is het park aan de rivier de Ohre, aan de noordwestzijde: het gras getrimd, de paden aangeharkt, dus – denken we heimelijk – kan het niet niet lang meer duren of ook hier zullen we het nieuwe Europese geld wel tegenkomen. We wandelen langs de wand van de romaanse burcht die tientallen meters oprijst, we lopen door een laantje met geknotte populieren, langs moderne beeldhouwwerken, en opeens zien we een bekend landmark. Het lijkt wel… het ís een ANWB-paddestoel. Praag 200 km wijst een pijl, Rheden 690. Rheden? De Gelderse gemeente blijkt een stedenband te onderhouden met Cheb. De paden zijn een erfenis van de grenzenloze Gartenschau, een internationaal evenement dat hier in 2006 met EU-geld werd georganiseerd. De wandelaars en hondenuitlaters zijn er goed mee.

Aan deze kant gunt Cheb je een blik op zijn roemruchte ridderverleden. De stad speelde een voorname rol in de 15de eeuwse hussietenoorlogen, en toen twee eeuwen later de Dertigjarige Oorlog uitbrak waarbij half Europa betrokken raakte, werd in Cheb de beruchte veldheer Albrecht von Wallenstein vermoord. Ze hebben in Cheb een half streekmuseum aan hem gewijd. Zijn strijdros werd opgezet en staat er met tuigage en al te kijk.

De silhouetten van kerken en kloostertjes – romaans, gotisch, barok – tekenen zich monumentaal af tegen de strakke hemel. Maar de historische skyline zal een kleine verandering ondergaan als het ligt aan de bewoners van Cheb. Er moet nog een historisch vlekje worden weggewerkt, óók al in het kader van de nieuw verworven Europese vriendschap. De Nicolaaskerk, de grootste kerk van de stad, verloor beide torens in de oorlog. ‘We willen ze laten herbouwen’, zegt Günther Juba, de goedmoedige Beierse initiatiefnemer van de Tsjechisch-Duitse Vereniging, ‘we organiseren benefietconcerten en andere activiteiten om geld in te zamelen. Na de Wende kwamen de Duitsers hier om datgene wat er was, goedkoop weg te halen.’ Het is nu tijd voor ‘positieve actie’ vanuit de burgers, zegt hij, want ‘sind wir nicht allen Europäer?!’
Doen en Laten:
Reizen
Cheb is in een uurtje of twee met de auto te bereiken vanuit Praag, via een nieuwe snelweg. Let op: voor snelwegen moet elke auto een tolvignet hebben. De vignetten zijn te koop bij de ANWB, aan de grens en bij elk Tsjechisch benzinestation. Ze zijn minimaal zeven dagen geldig. Bij huurauto’s is het vignet soms inclusief; vraag dit na bij de verhuurder. Komend vanuit Duitsland (Bamberg, Bayreuth) is Cheb een mooi begin van een vakantie in Tsjechië. Vanuit Praag gaat er een rechtstreekse trein naar Cheb, via Pilzen.


Museum bezoeken
Het streekmuseum is gevestigd in een monumentaal pand aan de korte kant van het stadsplein (aan de Krale Jiriho z Podebrad 3). Leuk museum: de geschiedenis van de stad aan de hand van allerlei (kunst)voorwerpen die zijn opgesteld in wat oorspronkelijk een patriciërshuis was. Ook recente geschiedenis: in een ‘stijlkamer’ worden de geneugten van het communistische paradijs weergegeven. Vader ligt op de bank de Pravda te lezen, moeder doet de vaat. www.muzeumcheb.cz
Slapen
Aan het plein liggen enkele hotels, waarvan Barbarossa de meest luxe is. De prijzen zijn bescheiden: 1350-1800 kronen voor een tweepersoonskamer, dat is meteen het duurste wat je krijgen kunt in Cheb. Eén euro is ongeveer 25 kronen. Parkeren op het hotelterrein is gratis. De ingang zit in een zijstraatje: Jatecni 7. 00.420.354.423.446. www.hotel-barbarossa.cz. Kampeerders kunnen terecht bij Camp Karel, (00.420.354.430.309) waar ook bungalows worden verhuurd.

De paden op
Het zachtglooiende natuurgebied rondom Cheb is heel geschikt om te fietsen en te wandelen. Onder meer hier verzamelde Goethe mineralen – zijn collectie is ondergebracht in Karlsbad. Bij de VVV op het plein weten ze alles van de fiets- en wandelpaden, er zijn routes uitgezet. Ook paardrijden is mogelijk . Tourist info: Krale Jiriho z Pod 33, tel: 00.420.354.440.302. www.mestocheb.cz.

5 x Eten en Drinken
1.Café Bartholomeus aan het plein - links naast het voormalige postkantoor op de hoek - is een levendige tent die zelfs op maandagmiddag bomvol zit. Huiskamerachtig ingericht, niet te onderscheiden van gelijksoortige cafés in West-Europa, wat betekent dat ze er goede cappuccino en latte hebben en een heleboel smaken thee. In de zomer is het historische stadsplein het terras. Krále Jiího z Podebrad 37. www.bartholomeus.cz.


2. Restaurant Waldstein een paar deuren verderop naar links, heeft een interieur dat hip was in de jaren vijftig: ouderwets behangetje en helder verlicht. Hier kom je voor een degelijk bord warm eten. Keurig verzorgd met alles erop en eraan. Probeer absoluut de smeuiige zuurkool.


3. Hotel Barbarossa heeft een restaurant in de wintertuin. Goede, grote salades. De barman shaket cocktails op verzoek. De ingang is in een zijstraatje van het stadplein.


4. Bistro Ha Long zit schuin tegenover de ingang van hotel Barbarossa aan de Jatecni. Ten overvloede staat er op de deur: Speciality Asijske Kuchyne (Aziatische keuken). 10 procent van Chebs bevolking is van Vietnamese afkomst. De (Noord-)Vietnamezen werden voor de Wende binnengehaald als communistische kameraden. Na de Wende kwamen veel Vietnamezen uit de voormalige DDR naar Tsjechië, vanwege discriminatie. De braadworsten die op straat worden verkocht moeten tegenwoordig concurreren met loempia's.


5. Kapucin aan de Zidovska is een van die troosteloze cafés waar ze nog niet weten dat het IJzeren Gordijn is gevallen. Vaste klanten aan de toog houden zichzelf in evenwicht door hun glas bier te omklemmen. Toch even gaan kijken om te ervaren hoe het was, damals.
Cheb heeft meerdere cafés van dit type. Pluspunt: de pils is spotgoedkoop, dit bier werd hier niet ver vandaan ‘uitgevonden’, in Pilzen.