luc.van

Wat minder bekend is, is het feit dat in de periode 1967-1968 de jonge toneelschrijver Vaclav Havel in ons taalgebied geintroduceerd werd door het Gentse kamertheater Vertikaal. In 1967 creeerde Vertikaal HET TUINFEEST en in 1970 POETSOEK OF DE VERSTOORDE CONCENTRATIE. In het seizoen 78-79 nam het toneelgezelschap ook nog de Nederlandse creatie op zich van de eenakters AUDIENTIE en VERNISSAGE.Het archief van het theater berust nu bij de gewezen directeur Boudewijn Van der Plaetse die zo vriendelijk was op mijn verzoek in te gaan om naar sporen van Vaclav Havel te zoeken. Veel relevants viel er niet rapen, de belangrijkste vondsten waren twee brieven van Havel, merkwaardigerwijs in het Nederlands gesteld. Hoe dit kwam, werd duidelijk in de eerste brief, gericht aan Wilfried De Langhe, de stichter van Vertikaal, die als laatste productie in het seizoen 1966-1967 HET TUINFEEST van Havel regisseerde. De Langhe was toen duivel-doet-al van Vertikaal, directeur, regisseur, dramaturg, zakelijk leider en indien nodig ook vertaler.
De eerste brief ging dan ook hoofdzakelijk over interpretatie-problemen en vertaalmoeilijkheden die De Langhe als vertaler uit het Duits aan de auteur had voorgelegd. Havel schreef dat het een goed idee zou zijn om de Nederlandse vertaling naar hem op te sturen, omdat een kennis van hem, de naam werd niet vermeld, maar ik vermoed de Nederlandse Olga Krijt, later mevrouw Krijtjova boeken uit het Nederlands vertaalde en De Langhe's werk zou nalezen. Havel vermeldde verder dat vooral de omzettingen van woordspelingen en de dooréénhaspeling van spreekwoorden, een procede dat in HET TUINFEEST doorlopend werd gehanteerd, niet al te best was in het Duits. Hij zei ook dat een kennis hem hielp bij de briefwisseling in het Nederlands. In de toneelbrochure stond een kort biografisch bericht in de eerste persoon, waaruit bleek dat dit Havels eerste toneelstuk was dat hij zelfstandig schreef. Voordien schreef hij een tweetal stukken in samenwerking met de dichter Milos Marcourek. Hij wees erop dat al zijn werk geschreven werd voor het Praagse theater 'Divadlo na Zabradli', het theater aan de poort, waarover hij het volgende schreef: Ik geloof namelijk dat dit theater, hoe klein het ook is, de mogelijkheid bezit anders en beter te werken dan in vele andere theaters, vermits daar een groep mensen werkt voor wie theater meer betekent dan hun broodwinning, en die geleid worden door een persoon die weet waar hij naar toe wil. Deze persoon is mijn vriend en collega Jan Grossman.
De tweede brief was eveneens geadresseerd aan Wilfried De Langhe en is gedateerd op 4 augustus 1968.
Beste Mijnheer De Langhe,
Ik dank u voor uw vriendelijke brief. Over Uwe creatie van Het Tuinfeest weet ik heusch niets naders, en daarom ben ik erg geinteresseerd in de documentatie die u mij beloofde.
Over de duitse vertaling van mijn nieuw stuk HET VERZWAARDE CONCENTRATIEVERMOGEN disponeert de uitgeverij Rowohlt bij Hamburg, evenals over het toneelstuk van Macourek. Ik heb kort geleden aan de genoemde uitgeverij geschreven en verzocht, om U een exemplaar van mijn stuk te doen toekomen, aangezien ikzelf er nog geen bezit. De uitgeverij Rowohlt zal u gaarne het stuk van Mocourek sturen.
Als U eens naar Praag komt, zal ik het leuk vinden U te ontmoeten. Ik ben onlangs in Gent geweest, ongeveer een maand geleden, maar alleen voor twee uuren, toen ik door België reed. Met hartelijke groeten. Vaclav Havel.
HET TUINFEEST werd in 1967 gecreerd en uit Havels antwoord blijkt dat De Langhe informeerde naar ERSCHWERTE MOGLICHKEIT DER KONZENTRATION. Daarin zou De Langhe de hoofdrol gespeeld hebben in een regie van de jonge Jean-Pierre Dedecker. Op 12 februari werd Wilfried De Langhe evenwel betrokken in een zwaar verkeersongeval, en overleed op 8 april 1970 aan de gevolgen. De premiere van POETSOEK, dat werd de Nederlandse titel had plaats op 6 mei 1970 met Nolle Versyp in de hoofdrol. Het biografisch bericht over Havel in de programmabrochure besloot als volgt: Sedert de gebeurtenissen van 1968 houdt hij zich nog enkel met politiek bezig. Schitterende man, die Vaclav Havel, zou ik zo zeggen. Koester hem, beste vrienden uit Tsjechie.