[Pelhřimov]

Een stukje historie uit de jaren 50.
Onlangs kocht ik op een rommelmarkt een “Geïllustreerde Atlas van Europa” uit 1954 waarin plakplaatjes van de Planta margarine in geplakt kon worden.
In dit boek wordt uiteraard ook Tsjechoslowakije beschreven. Die tekst heb ik voor jullie overgetypt.

Tsjechoslowakije wordt in het westen begrensd door het Bohemer Woud, in het noorden door het (Saksische) Ertsgebergte, de Sudeten, Beskiden en Tatry, terwijl het middelste deel van de zuidgrens wordt gevormd door de Donau en zijn zijrivieren Mórava (March) en de Ipoly (Eipel).

De staat omvat twee, sterk in uiterlijk van elkander afwijkende delen, nl. Tsjechië en Slowakije.
Tsjechië bestaat uit de twee oude landschappen Bohemen en Moravië.
Bohemen ligt in het westen en behoort tot het stroomgebied van de Labe (Elbe) met zijn zijrivier de Vltava (Moldau). Het is een heuvelland.
Moravië behoort tot het stroomgebied van de Donau met haar zijrivier de Mórava (March).
Westelijk heeft het de Boheems-Moravische Hoogten, oostelijk de Witte Karpaten tot grens.
Daartussen ligt de Móravavlakte, die uit leem en stuifklei bestaat en zeer vruchtbaar is.
Slowakije, het oostelijk deel, daarentegen is grotendeels een bergland. Het hoogste gebergte is er de Hoge Tatry met de Gerlach, 2663 m. Het is een wild berglandschap met diep in de dalen liggende bergmeren, meer dan 100 stuks. Men noemt ze de Meerogen, door de klaarte, waarmee zij de helderblauwe hemel weerspiegelen. De bevolking houdt er de oude schilderachtige klederdracht in ere.
Noordelijk Slowakije behoort in het midden tot de stroomgebieden van Odra (Oder) en Wisla (Weichsel), in het zuiden gaat het overtollige water naar de vele zijrivieren van de Donau en de Tisza (Theiss).

Tsjechoslowakije’s klimaat vormt de overgang van de Westeuropese zachte winters en koele zomers naar de Oosteuropese koude winters en hete zomers. De regen wordt er door heuvels en bergen opgevangen. Dientengevolge valt in de bekkenvormige vlakten vrij weinig regen en beginnen sommige delen er al te gelijken op de Hongaarse poetsa’s. Vier à vijf maanden ligt er dik sneeuw op de bergen, vooral in Slowakije. Toch is de zomer er met tempraturen van 22 graden zó warm, dat maïs en wijndruif er rijpen.

[Pelhřimov]

Uit hetzelfde boek uit 1954, misschien wel leuke feitjes om te weten:

Staatsvorm: Volksrepubliek
Officiële benaming: Československá Republica
Staatshoofd: President
Oppervlakte: 127.827 vierkante km
Grootte: 4x Nederland
Klimaat: Vasteland-klimaat
Aantal inwoners: 12.340.000 (in 1950)
Bevolkingsdichtheid: 97 per vierkante km.
Godsdienst: Hoofdzakelijk Rooms-Katholiek
Hoofdstad met aantal inworers: Praha (Praag) 923.000 (in 1947)
Munteenheid: Tsjechische Kroon
Plaatselijke tijd: 12 uur in Amsterdam is 12 uur in Praha

Per 1 januari 1954 was 100 Tsjechische kronen 52,78 gulden waard;
De gemiddelde jaartemperatuur in Praag was 8,8 graden;
Het toeristenseizoen liep toen van April tot Oktober

[Pelhřimov]

Nog meer uit de Planta “Geïllustreerde Atlas van Europa” uit 1954. Het is letterlijk overgetypt, dus ook het taalgebruik is uit die tijd.

Een stukje geschiedenis na 450....
Men neemt aan, dat de Tsjechen en Slowaken zich omstreeks het jaar 450 in deze streek neerzetten. De Tsjechen vestigden het koninkrijk Bohemen. Nadat verschillende vorsten zich reeds Koning van Bohemen hadden genoemd, werd Ottokar I in 1198 door het Duitse Rijk officieel erkend. De grote bloeitijd van Bohemen valt in de 14e eeuw.
In die tijd werd de universiteit van Praha (Praag) gesticht (1348); het is de oudste universiteit van Oosteuropa.
In 1526 werd een Habsburgse vorst koning van Bohemen. Tot eind van de Eerste Wereldoorlog (1914-1918) bleef Bohemen zodoende in oostenrijks-Hongaars staatsverband.
In de 12e en 13e eeuw werden de Duitsers te hulp geroepen tegen de invallen der Mongolen, maar alle volgende eeuwen is er strijd geweest tussen het Tsjechische en het Duitse element. Deze werd pas beëindigd na de Tweede Wereldoorlog, toen ongeveer 3 millioen Duitsers het land zijn uitgewezen. Sinds 1948 is Tsjechoslowakije een Volksrepubliek. De bevolking neemt er snel toe, vooral in Tsjechië. Niettegenstaande de gedwongen verhuizing van de Duitsers is de aanwas sinds 1946 ruim 400.000.

Het Tsjechisch en het Slowaaks hebben grote overeenkomst. Tsjechisch is de moedertaal van ongeveer 70% der totale bevolking. De Slowaken maken ongeveer 20% de gezamenlijke bevolking uit.
In het zuiden woont een Hongaarse minderheid (ongeveer 3%). Toch heeft men, om moeilijkheden te vermijden, ieder der beide landsdelen een grote zelfstandigheid gegeven. Slechts een drietal ministeries werkt voor beide landen gemeenschappelijk, o.a. het ministerie van Buitenlandse Zaken.

Tsjechië heeft voor de welvaart van het land de meeste betekenis. Zijn bodem is over het algemeen vruchtbaar. De rijke gronden van Bohemen en Moravië leveren vooral graan, voornamelijk rogge, verder tarwe en gerst. Ook tal van landbouwproducten, die voor de industrie nodig zijn, worden er gekweekt. Daartoe behoren voorla de suikerbieten; verder vlas, hop en tabak. De Tsjech is een goed landbouwer. Hij is beter ontwikkeld dan de Slowaak. Tal van landbouwscholen zorgen er voor, dat de jonge boeren worden voorgelicht over de beste wijze van bemesten, bodembewerking en oogsten.
Men vindt er grote suikerfabrieken. Hop en gerst worden verbouwd voor de bierproductie. Vooral Plzen (Pilsen) heeft op het gebied van de bierbrouwerij een wereldnaam. Ook aardappelen worden er veel verbouwd. Om de olie kweekt men veel zonnebloemen en koolzaad. In het voorjaar is het golvende land bijzonder mooi door de vele bloeiende pruimen en appelbomen. Van het pruimensap stookt men de bekende pruimenbrandewijn, de slivovice: dit is de Nationale volksdrank.

[cor]

prachtig stuk.

[Pelhřimov]

Hallo Cor, er komt zometeen nog een vervolg, maar dat ben ik nog aan het overtypen.
Helaas kan ik de plaatjes niet inscannen, daar heb ik even hulp bij nodig van het thuisfront. Maar André heeft even geen tijd omdat hij zijn lessen moet voorbereiden voor zijn nieuwe werk.
Ik denk dat ik over een half uurtje de rest af heb.

Jeanne

[cor]

doe maar rustig aan de tekst is uit de vorige eeuw dus dat uurtje maakt ook niet uit.

[Pelhřimov]

Het laatste stukje uit de Planta “Geïllustreerde Atlas van Europa” uit 1954.

Wel een derde deel is bos...
Tsjechoslowakije is het bosrijkste land van Midden-Europa, niet minder dan een derde deel van het land is met bos bedekt. Vooral de Slowaakse bergen leveren prachtige timmer- en meubelhout. Men vindt daar dan ook grote houtzagerijen. Een deel van het hout wordt verwerkt tot cellulose (houtpulp); dit is de grondstof voor papier- en rayonindustrie.
Het grootgrondbezit, dat vroeger in Tsjechoslowakije overheersend was is er sinds de Tweede Wereldoorlog verdwenen. De grote landgoederen zijn meestal staatsbedrijven geworden; de bossen werden genationaliseerd.
Ook de industrie geeft heel wat mensen werk en brood. Dat kan doordat er zowel brandstoffen als verschillende ertsen in de bodem voorkomen.
Steenkool vindt men aan de zuidkant van het Ertsgebergte, de Sudeten en bij Praha (Praag); in het dal van de Ohře (Eger) liggen grote bruinkoollagen.
IJzererts wordt het meest gevonden in Bohemen en Slowakije. Vroeger vond men in de mijnen van Jáchymov (het vroegere Joachimstal) zilver, waarvan men o.a. munten (Thaler) maakten. Wanneer wij nu zeggen dat de eerste slag een daalder waard is, kunnen wij aan dit oude Joachimstal denken, want daarvan stamt tenslotte ons woord daalder af.
Thans vindt men er uraniumerts. Dit is van grote betekenis voor hen, die zich met de atoomkernreacties bezighouden; het wordt dan ook veel gedolven.
Doordat Tsjechoslowakije ijzererts bezig heeft het heel wat machinefabrieken. Bekend zijn de Škodafabrieken te Plzen (Pilsen), waar o.a. auto’s en wapenen (kanonnen) worden vervaardigd.
Belangrijke fabrieken zijn die van glaswerk en porselein. Men vindt ze voornamelijk in het Ohře-dal.
Vooral het Boheemse kristal heeft een grote naam. Ook de leerindustrie is van belang. De Bat’a-fabrieken zijn van Tsjechische oorsprong. Katoenen en wollen stoffen worden gemaakt te Brno (Brünn), Praha (Praag) en Liberec (Reichenberg).
Tsjechoslowakije drijft een levendige handel, vooral met Oost-Europa. Toch heeft het ook met het westen, o.a. met Nederland, belangrijke handelsbetrekkingen.

Wie als vreemdeling uit het noorden langs het Elbe-dal Tsjechoslowakije binnenkomt, kan genieten van de prachtige formaties van het Elbezandsteen-gebergte, waarin de rivier een smal dwarsdal heeft uitgeschuurd. Niet voor niets spreekt men hier van “die Sächsische Schweiz” (Saksisch Zwitserland).
Verder gaand naar Praha vindt hij in die oude stad tal van historische herinneringen. Het Hradčany (Hradschin) is de oude koningsburcht, die hoog op een heuvel en omgeven door tal van kerken en andere prachtige gebouwen, over de aan weerskanten van de Vltava (Moldau) liggende stad uitziet. Er tegenover ligt de brug met het standbeeld, dat herinnert aan abt Johannes van Nepomuk, die zich verzette tegen de dwingelandij van koning Wenceslaus; na hevige folteringen werd hij echter in de Vltava geworpen (1393). Hij geldt thans voor de schutspatroon tegen watersnood. Praha is in de laatste wereldoorlog sterk beschadigd.

Het wijde, goed bebouwde Tsjechische land is verder naar het zuiden, in de zomer bijzonder mooi. Daar ligt 22 kilometer ten zuidwesten van Praha op een hoge kalkrots het kasteel Karluv Tíjn (Kasteel Karlstein). Men vindt er de beroemde kruiskapel, die bij de bouw (1348-1357) door Karel IV werd bestemd tot schatkamer van de kleinodiën van het Duitse Rijk en Bohemen.

’s Winters beoefent men op tal van plaatsen in het gebergte de wintersport.
Badplaatsen als Kárlovy Vary (Karlsbad) trokken vroeger veel bezoekers.
Doordat van regeringswege het vreemdelingen bezoek niet bevorderd wordt, is dit sterk teruggelopen.

[Vašek]

Jeanne,

je hebt wel veel tijd ingestoken, alles zo over te typen. Ik hoop dat veel lezers het zullen waarderen. Ik in ieder geval wel, ook al het voor mij (als Tsjech) 'ouwe koek' is. Toch wel leuk om te lezen uit een boek van 50 jaar oud.

Groetjes, Vašek

[Pasqual]

Leuk om te lezen Jeanne!

Hier nog een afbeelding van het het boekske:

[Elke]

zeer leutig om te lezen. stonden veel dingen in die ik nog niet wist... merci voor de moeite!!!