[Jan_en_Marcela]

Wat ik in de korte tijd dat ik nog maar in Tsjechie ben heb vernomen, lijkt een beetje op het gegeven dat Tsjechie heeft getracht een “alternatieve” westerse cultuur te creeren.
Ik trek deze conclusie uit een paar dingen die mij opvielen / opvallen. Ten eerste heb ik geconstateerd dat talrijke Amerikaanse liederen in het Tsjechisch zijn gezongen en nog steeds worden gezongen (vooral liederen uit de jaren 50 en 60). Een imitatie van de Amerikaanse cola in de vorm van Kofola, de spijkerbroek, sportartikelen hoor ik mijn vrouw noemen. Destijds allemaal van Tsjechische makelaardij natuurlijk, maar naar een westers idee.
Ik ben natuurlijk geen specialist op dit gebied, maar wie kan zeggen of ik helemaal verkeerd zit of dat er iets van waarheid huist in mijn bevindingen. De laatste jaren en in het bijzonder nu dat Tsjechie bij de EU hoort kan men hier ten volle profiteren van westerse producten, maar nog steeds verneem ik als een soort erfenis dit gegeven. Er is namelijk nog steeds Kofola te koop . Wie weet hier iets over te vertellen?

[Vašek]

Ik denk dat het een algemeen tendens is: Amerika te imiteren. Het wordt overigens gedaan in de hele wereld, inclusief ons eigen Nederland.
Als je het over de Cola of Spijkerbroek hebt, hele wereld imiteert het. Heb je nooit van “islamitische cola” gehoord? Ze lussen het wel, maar mag niet uit Amerika komen.
En vergeet niet, veel van die imitatie spul brengen de Vietnamezen op de markt. Inclusief horloges, sigaretten, noem het maar op.

In de jaren 50 was ik nog heel jong. Maar ik kan me nog wel herinneren dat bijvoorbeeld bij het kampvuur we altijd zongen van die “country” liedjes. Meeste kwamen natuurlijk uit Amerika. Maar ook met muziek is het zo, hele wereld doet Amerika na.

Misschien speelt in Tsjechië de communistische overheersing ook een rol. Ze zijn 41 jaar aan de macht geweest en zo goed als alles wat een beetje westers tintje had, en vooral uit Amerika kwam werd verboden. Tot spijkerbroeken toe. Het gekke van die lui was, dat in TUZEX winkel alles te kop was. Hoe Amerikaanse hoe beter. Bracht immers valuta in het (communistische) laatje. Praktijk was echter, dat elke Tsjech in TUZEX winkels van alles mocht kopen, als je maar met dollars of marken betaalde.
Toen Tsjechië eenmaal van die ellendelingen verlost was, kwam de verwestering met razend tempo op gang. Net als ze wat in te halen hadden. Maar vergeet niet, westers toerist vroeg er ook om.

[Bartiku]

Volgens mij hebben de Tsjechen over het algemeen niet de neiging om te denken 'het komt uit 't Westen / uit Amerika, dus zal het wel beter zijn'. Wat ik overigens van harte ondersteun. Liedjes worden inderdaad in het Tsjechisch gekopieerd, maar niet alleen Amerikaanse liedjes: ook bijv. heel ABBA is destijds in 't Tsjechisch overgenomen. Enne... Marco Borsato, André Hazes en anderen hebben tophits overgehouden aan vertalingen uit het Italiaans en Engels. Dus dat is meer iets universeels? 'Beter goed gejat dan slecht bedacht'. De tsjechische pop-scene is volgens mij nog steeds levend en zelfstandig op hoog niveau. Ook de andere cultuur-vormen gaan hun eigen Tsjechische gang en zijn eerder 'Europees' dan 'Westers' van aard. Ja, Valentijnsdag doet ook in Tsjechië zijn opmars. Maar Halloween kan je nog lang naar zoeken. Jezisek (het kindje Jezus dat cadeautjes geeft met kerst) wint het nog immer van Santa Claus. Dus in de minder materiële cultuuruitingen zit het nog wel snor, lijkt me? Enne andersom: gaat er niet een culturele verandering beginnen in de cultuur het 'westerse' deel van Europa, door de groeiende invloed van Centraal Europa?

[Jan_en_Marcela]

Die TUZEX winkels waar je over spreekt Vasek kent mijn vrouw ook nog. Ze probeerde mij er iets van te vertellen, maar ik weet niet of ik het allemaal snap . Misschien begrijp jij wat ik bedoel.

Was het niet zo dat je in deze TUZEX winkels met zogenaamde “bony” kon betalen? Ze waren over het algemeen populair want je kon er iets mee kopen dat je nergens anders kon kopen. Deze “bony” die door de (communistische) Tsjechische overheid van toen werden verstrekt aan burgers die in het “westen” werkten? Mensen die deze “bony” hadden waren natuurlijk ook niet blij met alleen maar “bony” en wilden ook wel Tsjechisch geld hebben. Daarom ontstond een soort zwarte handel met die “bony”. Die mensen die dat deden werden “Veksla’k” genoemd. Ik weet niet of ik hier allemaal goed mee zit. Maar toch een bijzonder feit voor mij als Nederlander.

Niet vergeten moet ik natuurlijk dat deze "bony" niet voor de gewone burger was. Het was voor "speciale" mensen zoals leden van de regering, mensen die in het buitenland werkten, misschien mag je wel zeggen: Mensen met macht en geld. Vriendjespolitiek? antidemocratisch?

[Zdenda]

Aan Kofola moet je niet komen: hele generatie is er mee grootgebracht. Cola & Levis vallen onder de term van 'globalisering': je komt ze overal tegen. En TUZEX: in elke oostblok-land had je winkels waar je westerse produkten met vreemde valuta ($/DM) kon betalen. Dit had te maken met kommunistisch monitair beleid. Trouwens, je heb ze nu nog steeds op Cuba, ga's kijken. Al met al een lang verhaal om dit alles uit te leggen en voor niet-Tsjechen moeilijk te begrijpen: net iets voor de volgende forum meeting.

[Vašek]

Je hebt het goed begrepen Jan.

Tsjechen die in het buitenland werkten kregen betaald in valuta van het land. Daar waren ze natuurlijk heel zuinig op, dus alles wat ze overhielden ging mee terug naar CZ. Geld werd omgezet in Tuzex bonnen, en je kon weer shoppen.

De sportmensen, die wat verdient hebben in het westen moesten met de staat “delen”. Ongeveer de helft van het prijzengeld pikte de sportsbond in en de tweede helft mochten ze houden. Ze konden nog kiezen, in het westen opmaken om meenemen. In dat geval pikte de staat (bank) het geld in en ze kregen de Tuzex bonnen voor terug.

Maar ook Tsjechen die een (welgestelde) familie in het westen hadden konden over deze bonnen beschikken. Want als je bijvoorbeeld een “cadeautje” kreeg van 1000 mark, de staat pikte je geld in, en je kreeg Tuzex bonnen voor terug.

Tuzex bonnen kon je kwijt alleen in Tuzex, de staatswinkel. Handig bedacht. Of je kon ze verkopen. Want daar werd ook flink in gehandeld. Zo’n handelaar noemden ze Vekslák.

Ik heb in Tuzex ooit een Riffle spijkerbroek gekocht, ik weet niet meer wat ze kosten, maar voor 1 Tuzex bon moest ik 5 Kcs betalen. Dat weet ik nog wel, op de zwarte markt. Dat was ongeveer de gemiddelde wisselkoers.

In z’n Tuzex winkel kon je alles kopen. Kleding, elektronica, levensmiddelen en zelfs een Mercedes als je er genoeg bonnen had.

Op het plaatje zie je 100 Tuzex bonnen (Tuzex kronen). Er zat altijd een datum op, en de bon was 1 jaar geldig.

[Zdenda]

Vasku,
Samozrejme, ze vim o cem mluvim...

[Razzoback]

Ik wil nog even toevoegen dat de goederen in Tuzex meestal van minderwaardige kwaliteit waren. Het ging meestal om producten die min of meer afgekeurd waren door de Westerse fabricanten. Toch waren ze (zeker in die tijd) perfect geschikt voor de Tsjechische markt waar zoiets gewoonweg niet bestond.

[Jan_en_Marcela]

Razzoback schreef:

Ik wil nog even toevoegen dat de goederen in Tuzex meestal van minderwaardige kwaliteit waren. Het ging meestal om producten die min of meer afgekeurd waren door de Westerse fabricanten.

Maar de mensen wel het volle pond laten betalen denk ik. Ik begrijp er langzamerhand meer en meer van door de info die los komt. Gelukkig zijn we nu beter af. Bedankt voor de bijdrage tot nu toe. Dit is voor mij zeer interessant te weten.

[Vašek]

Razzoback schreef:

Ik wil nog even toevoegen dat de goederen in Tuzex meestal van minderwaardige kwaliteit waren. Het ging meestal om producten die min of meer afgekeurd waren door de Westerse fabricanten.

Martin, hoe kom je er bij? Is mij niets van bekend.